Sakja

Image

Na południowy zachód od Szigace leży klasztorne miasto Sa-skja (Sakja). Obszar Sakji należy do przygranicznej strefy regionu między Lhasa, a Szigace. Jest on stosunkowo gęsto zaludniony. Przez wiele lat pełnił rolę centrum politycznego, duchowego i gospodarczego Tybetu. Kompleks klasztorny został założony w roku 1073. Na terytorium Sakji istniały 24 klasztory, a do dnia dzisiejszego dobrze zachowany jest jedynie klasztor południowy otoczony murami i swoim wyglądem przypominający twierdzę. Również wewnątrz murów klasztornych odnosi się wrażenie, że jest się raczej w budowli obronnej niż w klasztorze. W skład zespołu klasztornego wchodzi położony na zboczu góry klasztor północny (całkowicie zniszczony w czasie "rewolucji kulturalnej") oraz klasztor południowy. Budowla centralna na planie kwadratu zbudowana jest na równinie.

Image

Całość otoczona jest wysokimi murami wzmocnionymi wieżami na narożnikach i sprawia wrażenie budowli o charakterze obronnym. W hali nauczania zachowało się w dużej mierze bardzo cenne wyposażenie - zbiory biblioteczne, malowidła ścienne, zbiór figur wotywnych złożonych w darze przez pielgrzymów z Indii, Nepalu i Tybetu zachodniego.

Image

Jednym z najcenniejszych zabytków jest róg z muszli, najprawdopodobniej podarowany chińskiemu cesarzowi przez indyjskiego króla Dharmapalę (769-816), a następnie jego późniejszy właściciel Kubilaj-chan ofiarował go klasztorowi Sakja. We wnętrzu głównej hali południowego klasztoru zgromadzone są tantryczne malowidła i rzeźby wśród, których często główną postacią jest Hewadźra.
Hewadźratantra pełni szczególną rolę w kulcie szkoły Sa-skja-py. Przedstawiona jest ona w postaci ojca obejmującego głównymi ramionami własny kobiecy odpowiednik. W każdej z czternastu pozostałych rąk trzyma czarki z czaszek, w których siedzą ludzie i zwierzęta.

Ma to przypominać o przemijalności ziemskiej egzystencji. W czasie, gdy mnisi recytują wybrane fragmenty tantry, inni mnisi grają na rogu. Pod ścianami ustawione są potężnej wielkości posągi Buddy otoczone mniejszymi figurami jego uczniów. W kaplicach za halą główną zgromadzone są rzeźby tantryczne, między innymi znajduje się tam rzeźba Uszniszawidźaji, matki wszystkich Buddów oraz rzeźba Buddy Wadźradhary - Buddy Pierwotnego. W następnej kaplicy po prawej stronie mieści się osiemnaście stup grobowych, różnych książąt Sakji. Znajduje się tam również rzeźba Sa-akjapandity, który ma na głowie typową dla szkoły czerwoną czapkę.

Image Image

Nie jest on tu jednak pochowany. Ściany kaplic ozdobione są malowidłami, które przedstawiają tradycję szkoły Sa-skja-py oraz mandale. Na terenie dawnego klasztoru północnego wzniesiona została ostatnio nowa biała stupa przypominająca o wielkim niegdyś znaczeniu tego świętego miejsca.

Image

Istnieje jeszcze mały klasztor zachodni, co nasuwa refleksję, że cały kompleks klasztorny Sakji został założony na planie przestrzennej mandali. Obecnie żyje w nim tylko kilku mnichów. Duże skupiska klasztorów szkoły Sakjapa znajdują się w Indiach, Nepalu i Buthanie. Mieszka w nich około tysiąca mnichów, z czego znaczna część stanowią uciekinierzy z Sakji. Aktualnie klasztor macierzysty, gdzie rezyduje XLI przeor Sakji znajduje się w Radźpurze i indyjskim stanie Madhja-Pradesz. Podobnie jak Gjance budowla ta świadczy o arbitralnej władzy małych księstw na lokalnym terenie. W przypadku klasztoru Sakaja władza sprawowana przez pewien czas z tego miejsca nad całym Tybetem. Stało się tak dzięki Mongołom.

Image

W XIII wieku Mongołowie zjednoczeni pod wodzą Czyngis-chna zaatakowali Azję Środkową, grabiąc i mordując podbite narody. Kiedy wojska mongolskie dotarły do granic Tybetu duchowieństwo i szlachta jednomyślnie zaproponowali najeźdźcy poddanie się. Zapobiegło to zajęciu kraju przez wroga. Wojska mongolskie wkroczyły do Tybetu dopiero za panowania syna Czyngis-chna Ogodeja. Po dokonaniu rabunku i zniszczenia szybko się wycofały.


Image

W obliczu niebezpieczeństwa najazdu mongolskiego władze Tybetu zaufały przeorowi klasztoru Sakja pandicie Kun-dga'-rgjal-mc-anowi zwanemu również San Panem i powierzyły mu misję pertraktowania z najeźdźcą mongolskim. W zawartym z nieprzyjacielem układem doszło do militarnego i politycznego poddaństwa kraju.

Image

Jednocześnie przeorowi udało się wynegocjować pełnienie funkcji przedstawiciela Mongołów w Tybecie. W taki oto sposób doszło do sprawowania władzy nad całym krajem z Sakji. Po przyjęciu przez naród mongolski buddyzmu pod wpływem San Pana i lamów doszło do religijnego uzależnienia się mongolskich chanów od hierarchów lamajskich.

Image

W efekcie doprowadziło to do wzrostu hegemonii klasztorów i duchowieństwa w Tybecie, a dawny antagonizm między duchowieństwem a, szlachta trwał nadal. Po przejęciu władzy świeckiej przez V Dalajlamę doszło do ostatecznego upadku małych księstw lokalnych w Sakji i Gjance.

Image

Legenda o założeniu klasztoru Sakja wspomina wielkiego świętego lamaizmu Atisę uważnego za poprzednika Cong-k'a-py. Nazwę klasztoru Sakja można tłumaczyć jako "płowa ziemia, jasnoszara ziemia". Wskazuje to na wyraźnie jaśniejsze pole na ścianie skalnej niedaleko klasztoru północnego. Tam właśnie Atisa miał zobaczyć siedem wersji świętej sylaby dhi, która symbolizuje bodhisattwę mądrości Mańdźuśriego. Sam klasztor północny obecnie leży w gruzach, a odbudowana została tylko jedna nowa stupa.

Image

Ponieważ w szkole Sakjapa jednej z najważniejszych szkół Czerwonych Czapek nie obowiązywał celibat, w klasztorze Sakja w przeciwieństwie do innych klasztorów i funkcji religijnych funkcja przeora była dziedziczna. Sytuacja to doprowadziła do powstania jak gdyby państwa w państwie.

Image

Do roku 1950 Sakja utrzymywała daleko idąca samodzielność, wpływ Lhasy był tu znacznie ograniczony. W granicach państwa Sakji uchodźcy mogli czuć się bezpieczni. Ówczesne księstwo Sakja miało powierzchnię 3,5 tys kilometrów kwadratowych. Władza świecka i duchowa skupiona była w rękach przeora uważnego za reinkarnację Mańdźuśriego. Przeorzy mianowali namiestnika, który w ich imieniu sprawował władzę świecką. W roku 1960 został stracony przez Chińczyków ostatni z miejscowych namiestników wywodzący się z rodziny szlacheckiej. Z około 1600 mieszkańców ówczesnego księstwa połowa mieszkała w mieście Sakja.