Etiopskie ABC

ImageEtiopia, Etiopska Republika Ludowo-Demokratyczna, - państwo położone we wschodniej części Afryki. Graniczy na południu z Kenią, na zachodzie z Sudanem, na wschodzie z Dżibuti i Somalią, na północnym-wschodzie z Erytreą.


Obszar - 1 127 127 km2, podzielony administracyjnie na 13 prowincji.


Stolica: Addis Abeba. Inne większe miasta: Diredaua, Nazaret (Adama), Gonder, Harar, Mekele, Jimma.

ImageJęzyk urzędowy - amharski, w użyciu spotyka się angielski, francuski, włoski i arabski. Ogółem społeczeństwo kraju posługuje się ok. 70 językami i 200 dialektami. Trzy główne języki to amharski (język narodowy), tigri i oromi. Amharskim posługuje się około 27 milionów ludzi, a zapisuje się pismem ge'ez, którego nazwa pochodzi od antycznego języka używanego na tych terenach (obecnie język ten pojawia się w liturgii). Do innych używanych na terenie Etiopii języków należą tigrinya i oromifa.


ImageLudność - 73,053 tys. mieszkańców (2005), średnia gęstość zaludnienia wynosi 59 osób/km2. Społeczeństwo dzieli się na trzy główne grupy etniczne. Pierwszą z nich tworzą zsemityzowane ludy kuszyckie, m.in. Amhara (38% ogółu społeczeństwa), Tigre (9%), Guragie (3%) oraz mniejsze grupy Argobba, Harari, Tigrai. Drugą ważną grupą są ludy kuszyckie, wśród których dominują przedstawiciele plemienia Galla (35%), kolejne miejsca zajmują Ageu, Bedża, Saho-Afarowie, Somali i Sidamo. Do trzeciej grupy ludności nilotyckiej należą ludy Baria, Kunama, Beni-Szangul. 42,7% Ludności potrafi czytać i pisać. Przeciętna długość życia mężczyzn - 48 lat, kobiet - 50 lat (2005).

ImageReligia - największą grupę wyznaniową tworzą chrześcijanie wyznania monofizyckiego (52,5%). Na wschodzie i południowym wschodzie skupili się wyznawcy islamu (31,4%). Muzułmanami są na ogół przedstawicielami ludów kuszyckich. Spotkać można również pojedyncze skupiska Falaszów, ludności wyznającej judaizm. Dość liczna grupa społeczeństwa (11%) należy do wyznawców animizmu.


ImageWarunki naturalne - na większej części powierzchni kraju rozciąga się Wyżyna Abisyńska o średniej wysokości 2000-2500 m n.p.m., z kulminacją na Ras Daszan (4550 m n.p.m.) - czwarta pod wzglądem wysokości góra na całym kontynencie. W obszar wyżyny głęboko wcięły się doliny o szerokości dochodzącej do 13 km i głębokości do 1000 m poniżej poziomu wyżyny, na krawędziach wyżyny aktywne wulkany.

 

ImageNa południowym wschodzie kraju znajduje się fragment Wyżyny Somalijskiej. Jej zachodnią część tworzą góry Ahmar, przechodzące ku wschodowi w równinne wyżyny Ogadenu, Bale i Dirri. Na terenie Etiopii znajduje się ogromny płaskowyż rozciągający się na wysokości od 2 do 3 tysięcy metrów n.p.m.. Na północy i w centrum kraju jest 25 szczytów wznoszących się na ponad 4 tysiące metrów. Takie położenie dało krajowi przydomek "dachu Afryki" i zapewnia wspaniałe widoki i wrażenia. Ta sceneria to wynik erozji bazaltowej lawy, której grubość jest oceniana na 3 tysiące metrów. Występują tu rzadkie gatunki zwierząt: koziorożec walia, lis semien, małpy gelada żyjące w górach Semien. Na odkrywców czekają endemiczne ptaki i rośliny.

 

ImageKlimat Etiopii należy do typu podrównikowego o cechach monsunowych. Latem monsun wilgotny niesie ze sobą masy powietrza równikowego, zimą natomiast monsun suchy przynosi powietrze znad zwrotnika. Średnie temperatury notowane w Addis Abebie: kwiecień i maj (najcieplejsze miesiące) 10-25°C, grudzień (najchłodniejszy miesiąc) 5-23°C, roczna suma opadów 1236 mm.

 

W Etiopii są dwie pory roku: sucha trwa od października do maja, mokra od czerwca do września. Większość obszaru Etiopii to tereny wyżynno - górzyste, co powoduje, że na obszarze tym występuje górska odmiana klimatu podrównikowego wilgotnego z wyraźną piętrowością klimatyczno - roślinną. W południowo - wschodniej części kraju dominuje klimat podrównikowy suchy, a w północno - wschodniej Etiopii klimat zwrotnikowy skrajnie suchy. W strefie bereha (do 500 m n.p.m.) występuje klimat gorący pustynny, z temperaturą w ciągu roku ponad 28°C. Kotlina Danakilska jest jednym z najgorętszych miejsc na ziemi, ze średnią temperaturą roczną 28 - 35°C.


 

ImageW piętrze kolla (do 1800 m n.p.m.) średnia temperatura roczna nie spada poniżej 20°C. Powyżej (do 2500 m n.p.m.) panuje strefa klimatu umiarkowanego ciepłego ze średnimi temperaturami miesięcznymi od 16 do 20°C. W piętrze dega (do 3500 m n.p.m.) panują temperatury miesięczne poniżej 16 °C. Natomiast obszary czoke (powyżej 3500 m n.p.m.) stanowią strefę klimatu wysokogórskiego, temperatura na tym terenie w ciągu roku nie przekracza 10°C.

 

ImageŚciśle z wysokością nad poziom morza związana jest ilość opadów w Etiopii. W najwyższych partiach tego kraju opady w ciągu roku wahają się w granicach 1500 - 1800 mm, zaś na najniżej położonych obszarach nie przekraczają 100 mm. Większość kraju leży na wyżynie, o wysokości od 2 do 3 tysięcy metrów nad poziomem morza. Na północy i w centrum kraju jest 25 szczytów o wysokości przekraczającej 4 tysiące metrów.


Przyroda - Etiopia to bogactwo przyrody. W 1971 liczbę żyjących tu gatunków oceniano na 827. Dziś szacuje się ją na około 850, z czego 16 gatunków jest endemicznych. (w Afryce tak duża liczna gatunków występuje jedynie jeszcze w Tanzanii i RPA). Ostatni endemiczny gatunek został poznany w roku 1992 na terenie Parku Narodowego Nechisar.


ImageUstrój polityczny - obowiązuje konstytucja z 1994. Republika federalna. Na czele państwa stoi prezydent wybierany przez parlament na 6-letnią kadencję. Do uprawnień parlamentu należy również wyłonienie premiera spośród deputowanych. Władzę ustawodawczą sprawuje Zgromadzenie Federalne, które dzieli się na Radę Przedstawicieli Ludowych (548 członków wyłanianych w wyborach powszechnych na 5-letnią kadencję) i Radę Federacji (108 członków wybieranych pośrednio). Przynajmniej 20 spośród członków parlamentu reprezentuje mniejszościowe grupy etniczne.



ImageRolnictwo - Etiopia jest krajem zacofanym gospodarczo, należy do najuboższych państw świata. Priorytetowe znaczenie dla ekonomiki kraju ma rolnictwo, w którym pracuje prawie 50% ludności zawodowo czynnej. Średnie plony uzyskiwane z hektara użytków są bardzo niskie, a stosowane metody uprawy anachroniczne. Na zaspokojenie potrzeb wewnętrznych kraju uprawia się: teff, kukurydzę, jęczmień, pszenicę i proso, ponadto groch i bób, a z roślin oleistych olejarkę abisyńską, len i sezam. Pewne znaczenie mają także uprawy herbaty i owoców cytrusowych. Południe kraju jest obszarem produkcji kawy, głównego towaru eksportowego kraju. Specyficzną cechą jest produkcja oparta na naturalnych lasach drzew kawowych. Choć Etiopia posiada największe pogłowie zwierząt hodowlanych w całej Afryce, to produkcja rozwinięta dzięki temu potencjałowi jest bardzo niewydajna. Jej rozwojowi przeszkadza zły stan łąk i pastwisk, spowodowany nadmierną ich eksploatacją, oraz częste susze. Rolnictwo zatrudnia 47% pracujących mieszkańców, przemysł 12,4%, usługi 40,6%. Dochód narodowy w 2004 wynosił 800 USD na 1 mieszkańca (jeden z najniższych wskaźników w świecie). Średnia stopa inflacji w 2004 - 2,4%. Dochód narodowy wytwarzany był nieproporcjonalnie do struktury zatrudnienia. Średnia wydajność pracy w rolnictwie była czterokrotnie niższa niż w pozostałych sektorach.


Image Przemysł to przede wszystkim przetwórstwo rolno-spożywcze (niewielkie zakłady olejarskie, mleczarskie, cukrownicze, mięsne). Przemysł włókienniczy rozwinął się w Addis Abebie i w jej okolicach (kombinat bawełniany w Akaki). Także w stolicy funkcjonują pojedyncze zakłady przemysłu skórzano-obuwniczego, drzewno-papierniczego, materiałów budowlanych. Nie rozwinął się przemysł wydobywczy, mimo występowania licznych bogactw naturalnych. Eksploatuje się jedynie złoża złota (Adola) i platyny (Jubdo), choć występują również rudy żelaza, miedzi, cynku, ołowiu, chromu, molibdenu oraz siarki, a podczas ostatnio prowadzonych badań odkryto także ropę naftową. Potencjał energetyczny kraju tworzy kilka hydroelektrowni, zlokalizowanych głównie w dorzeczu Nilu Błękitnego, m.in. na rzekach Auasz i Fincha.



ImageHandel - głównym towarem eksportowym jest kawa (47% wartości eksportu ogółem), ponadto skóry i futra (16%), produkty rolne (13%), m.in. rośliny strączkowe, oleiste, mięso oraz owoce i warzywa. Importuje się głównie produkty przemysłu przetwórczego, dobra inwestycyjne (45%) oraz artykuły konsumpcyjne (31%). W częstych okresach klęsk spowodowanych suszą wśród sprowadzanych produktów dominuje żywność, w dużej części pochodząca z darów. Głównymi partnerami handlowymi są: Arabia Saudyjska, Dżibuti, Stany Zjednoczone, Chiny.


Image


Obiekty z Listy Światowego Dziedzictwa UNESCO

* 1978 - Park Narodowy Semien
* 1978 - Kościoły skalne w Lalibeli
* 1979 - Warowne miasto Fasil Ghebbi
* 1980 - Dolina rzeki Auasz
* 1980 - Stanowisko archeologiczne Tiya
* 1980 - Ruiny miasta Aksum
* 1980 - Dolina rzeki Omo
* 2006 - Ufortyfikowane miasto Harar Jugol